شمس الدين حافظ
74
غزليات حافظ ( فارسى )
اختلاف متنها : 3 - ق - خ - بدر آى - دم همت پ - بدرآ - دم همت در مصرع اول بيت سوم « بدر آى » مسلماً صحيحتر از « بدرآ » و در مصرع دوم « دم همت » به نحو وضوح بر « دم و همت » ترجيح دارد . 4 - خ قدم و مقدم - هر آن دل پ - قدم خرم - هر آن دل ق - قدم و مقدم - مر آن دل در مصرع اول بيت چهارم گزينش « قدم و مقدم » بر « قدم خرم » ارجح است زيرا وصف خرمى براى قدم مأنوس به ذهن نيست . در مصرع دوم نيز « هر آن دل » بر « مر آن دل » مزيت دارد از جهت آنكه واجد كليت است و جاى كاربردِ كلمهء « مر » نيز اينجا نيست . 5 - ق - پ - ز تاراج خزان خ - از اين باد خزان « ز تاراج خزان » در مصرع اول بيت پنجم بر « از اين باد خزان » مزيت دارد زيرا كلمه « اين » در « باد خزان » حشو است ولى عبارت « ز تاراج خزان » حشو ندارد . 6 - خ - پ - تفرقه خوش بازآورد ق - تفرقهات بازآورد . در بيت ششم « تفرقه خوش بازآورد » از « تفرقهات بازآورد » بهتر است با در نظر گرفتن تناسب معكوسى كه « چشم بد » با « خوش بازآورد » دارد . افزون بر اين علامت ضمير مخاطب « ت » تكرارش در دو مصرع خوشايند نيست . 7 - خ - صحبت اين كشتى نوح ق - دولت اين كشتى نوح پ - صحبت آن كشتى نوح در بيت هفتم « صحبت اين كشتى نوح » بر « دولت اين كشتى نوح » و « صحبت آن كشتى نوح » مرجّح است چونكه يكى از معانى صحبت ، همراهى است و بنا بر اين « صحبت » متناسبتر از « دولت » است و واژهء « اين » در اينجا بيشتر مورد نظر شاعر است تا « آن » كه اشاره به دور است .